Beleggingsanalfabetisme viert hoogtij in Nederland

In het Financieele Dagblad van 8 januari dit jaar konden we het schokkende bericht lezen dat een meerderheid van de Nederlanders vindt dat pensioenfondsen maar beter niet kunnen beleggen met de premie-inleg. Het geld zou gewoon op een spaarrekening moeten worden gezet. Dit bleek uit een onderzoek van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen.

Volgens het onderzoek vindt 61% van de ondervraagden dat pensioenfondsen verplicht moeten worden hun vermogen op een spaarrekening te zetten. De helft noemt het zelfs schandalig dat de premies belegd worden. Bijna 80% van de mensen vindt dat pensioenfondsen het rustig aan moeten doen. Slechts 29% vindt dat pensioenfondsen met de premie-inleg mogen beleggen in bijvoorbeeld aandelen.

De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen is geschrokken van de uitkomst. En terecht. De verenging stelt, bij monde van Gerard Riemen, dat 'als pensioenfondsen niet beleggen, wacht ons allemaal een arme oude dag. Hadden we de afgelopen kwart eeuw alleen maar gespaard, dan waren de pensioenen nu 40% lager of was de premie 70% hoger.'

Volgens mij kunnen Nederlanders niet goed inschatten wat sparen en beleggen op de lange termijn opleveren. Ze realiseren zich niet dat je bij sparen op de lange termijn inteert op je vermogen. Uit diverse studies, bijvoorbeeld van die van bekende wetenschappers als Robert Arnott en Jeremy Siegel, blijkt dat beleggen op de lange termijn veel meer oplevert.

Stel, we hadden $1 belegd van 1800-2003 in aandelen, obligaties of sparen. Aan het eind van de periode had die ene dollar bij aandelen $4 miljoen waard geweest, bij obligaties $27.000 en bij sparen $9.500. Aandelen hadden het 150 maal beter gedaan dan obligaties. Een enorm verschil maar feitelijk betekende dit 'slechts' een verschil van 2,5% extra rendement van aandelen op jaarbasis.

Ik denk dat daar de grote rekenvlek bij Nederlanders zit. Ze kunnen niet inschatten dat een klein rendementsverschil op lange termijn enorme verschillen oplevert. Dit komt door het fenomeen van samengestelde interest, of iets mooier geformuleerd 'the miracle of compound returns'. Je krijgt rendement over rendement. Het is net alsof je je beleggingskapitaal een sneeuwberg afrolt, de bal wordt groter en groter. Hoe vroeger je met beleggen begint, hoe beter.

Het principe van samengesteld rendement wordt, volgens sommige bronnen, door Einstein zelfs het achtste wereldwonder genoemd. Volgens andere bronnen zou hij gezegd hebben dat het principe van samengestelde interest 'de grootste mathematische uitvinding allertijde is'. Hoe dan ook, het komt op hetzelfde neer.

We zouden dit bij de rekenlessen van kinds af aan er in gestampt moeten krijgen. Gek genoeg gebeurt dit niet. Een vriend van mij heeft hier ooit onze Calvinistische aard de schuld gegeven: 'in het zweet uwes aanschijns zult ge ploeteren en het brood uit den mond spaaren'. Als repliek een mooi ander citaat: '"Those who understand compound interest are destined to collect it. Those who don't are doomed to pay it."

Zelfs als we op een meer recentere en kortere periode, inclusief twee beurscrises, terugblikken, had beleggen geld opgeleverd. Volgens Riemen van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen is elke €100 die 25 jaar geleden door pensioenfondsen is belegd nu €514 waard. Dat is inclusief de dramatische beursontwikkelingen in 2002 en 2008. Op een spaarrekening was zo'n zelfde bedrag in 25 jaar tijd gestegen tot €308.

Tussen beleggen en sparen zit altijd een spanningsveld. Het zal hopelijk nu duidelijk zijn dat wie tijd van leven heeft beter kan beleggen, tenzij een Calvinistische aard of grote risicoaversie opspeelt. Tot slot nog even drie argumenten pro beleggen op rij:

1. Zoals gezegd, maakt zelfs een klein verschil in rendement op lange termijn dus heel veel geld uit.
2. Sparen houdt op de lange termijn niet de (werkelijke) inflatie, plus vermogensrendementsheffing bij (=vermogensintering).
3. Sparen is een lokkertje van de bank: als u eenmaal binnen bent, kan de bank de koppelverkoopmachine op volle toeren laten draaien.  

Het is overigens in mijn ogen van belang dat u een duidelijke keuze maakt voor beleggen of voor sparen en niet gaat timen. Het probleem van timing is dat uit de praktijk blijkt dat mensen gaan sparen als beleggingen goedkoop zijn en gaan beleggen als beleggingen duur zijn. Denk maar eens aan het massale spaargeld dat banken binnenhaalden tijdens de zwakste dagen op de beurs. Zonde, toen had er juist belegd moeten worden.

Harry Geels is directeur Research en partner bij Inmaxxa met kantoor in Naarden (www.inmaxxa.nl). De informatie in deze opinie is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. De standpunten en vooruitzichten van Geels geven zijn mening weer in zijn hoedanigheid als directeur Research. Geels heeft op het moment van schrijven geen positie in genoemde fondsen.

Harry Geels