Zo goed als alle beleggingscategorieën hebben het dit jaar laten afweten. Een goed rendement was hoegenaamd onmogelijk. In onderstaand plaatje is te zien dat alle belangrijke beleggingscategorieën in de min gingen. Let wel, het gaat hier om rendementen in euro's rekening houdend met herbelegging (behalve de hedgefondsindices, die in dollars noteren). De rendementen zijn tot en met de slotkoersen van 28 december.
Er staan twee positieve uitzonderingen in dit plaatje: de
S&P500 steeg in euro's 4,48% en de BarCap Euro Aggregate Bond
dikte 3,18% aan. De grootste dalers waren vastgoed (-17,86%),
grondstoffen (-14,65%), MSCI Emerging Markets (-15,68%) en de DAX
(-16,53%). De DAX is de graadmeter voor de grootste en sterkste
economie van Europa. Balans: twee kleine plussen en acht minnen,
waarvan er vier substantieel min waren.
Goed gespreide beleggers hebben het dus moeilijk gehad. Alleen wie
grotendeels had belegd in obligaties van 'safe havens' ('veilige'
obligaties met een hoge rating), denk aan de meeste solide landen
als de VS en Duitsland en de meeste solide bedrijfsobligaties, had
een mager plusje kunnen boeken.
Amerikaanse aandelen hebben het opvallend goed gedaan. Doordat de
dollar per saldo iets sterker werd (vooral het tweede deel van het
jaar) kon er zelfs omgerekend in euro's geld verdiend worden met
Amerikaanse aandelen. Gemiddeld genomen hebben aandelen echter een
min opgeleverd: de MSCI All Country World Index daalde met ruim
5%.
Begin dit jaar hebben veel actieve beleggers (ook wij) ingezet op
aandelen. De aandelen zaten eind vorig jaar technisch in een
opwaartse trend. Daarnaast was de rente op obligaties, vooral die
van de 'safe havens', laag. Er zou hier te weinig rendement
tegenover het risico staan. Wie begin dit jaar de 'call' op
aandelen, en dan vooral de aandelen uit de opkomende markten, heeft
gedaan, heeft een moeilijk jaar gehad. Zoals gezegd daalden
aandelen en stegen obligaties van de 'safe havens' nog
verder.
Dat in sommige gevallen de rente - irrationeel - negatief werd,
schrikte de obligatiebeleggers blijkbaar niet af. Of zij nu nog
steeds in de obligaties van de 'safe havens' willen blijven zitten
vraag ik me af. Als ik begin dit jaar al vond dat de meeste
obligaties van de 'safe havens' te weinig rendement opleveren voor
het risico, dan vind ik dat nu helemaal. Aandelen zouden, bij
gebrek aan beter, het rationele alternatief moeten zijn, ook in
2012, zou je denken.
Dat het in 2011 toch allemaal niet zo liep als gedacht kwam
grotendeels door de politieke onzekerheid rond het oplossen van de
euro- en schuldencrisis. Dat het allemaal zo lang duurt en dat
banken blijkbaar ook in grote problemen zijn, heeft veel beleggers
kopschuw gemaakt. Op (relatieve) waarderingen werd even niet
gelet.
Hoe irrationeel beleggers dan kunnen zijn bleek niet alleen aan de
extreem lage rente van de 'safe havens', maar bijvoorbeeld ook naar
de relatieve waarderingen van goudmijnbedrijven ten opzichte van de
goudprijs. De goudprijs steeg aanvankelijk tot grote hoogten, maar
beleggers straften goudmijnbedrijven - in hun vlucht naar veilig -
tot absurde niveaus af.
Helaas boden de alternatieve vormen van beleggen dit jaar ook geen
soulaas. Juist in tijden van stress zou je verwachten dat fondsen
die met derivaten op allerlei trends (omhoog of omlaag) inspelen,
rendement zouden maken. Niet dus. De Dow Jones Credit Suisse Hedge
Fund index staat tot en met eind november op een min van 1,53%. De
Managed Futures staan zelfs op een min van meer dan 5%.
Alternatieve vormen van beleggen hebben het dus ook moeilijk gehad.
Over het algemeen wordt dit verklaard uit het feit dat de markt
sterk door politieke onzekerheid gedreven is geweest. Hierdoor
ontstonden geen goede trends waarop met allerlei computermodellen
ingespeeld kon worden. Irrationeel beleggingsgedrag is vaak
moeilijk te bespelen door 'rationele' computermodellen.
Dat ook de door mij geliefde Managed Futures dit jaar in de min
staan is een tegenvaller. Deze presteerden in 2008 nog uitstekend,
toen de Managed Futures Index met zo'n 15% steeg. Maar 2011 is
blijkbaar ook voor deze fondsen een moeilijk jaar, vanwege het
eerder gememoreerde feit dat koerstrends door de politieke
onzekerheid slecht te voorspellen zijn geweest. Over deze stijl van
beleggen publiceren wij overigens maandelijks een nieuwsbrief. In
de laatste (die van december) staat research over hoe Managed
Futures presteren na een slechte periode als die we nu gezien
hebben. Statistiek wijst uit dat na zo'n slechte periode
meestal betere tijden in het verschiet liggen.
Al met al is 2011 dus een moeilijk jaar geweest, vooral als je
begin dit jaar op de risicovollere beleggingscategorieën hebt
ingezet. Ik zal eerlijk zeggen dat dit aan het begin van het jaar
achteraf niet de juiste analyse is gebleken. Maar wat niet is kan
nog komen. Gelukkig heb ik in 2011 ook de nodige goede
voorspellingen gedaan. In augustus was mijn visie om niet in goud
te beleggen was bijna perfect
getimed.
En toen in augustus de beurzen keihard onderuit gingen en velen
pessimistisch werden deed ik de boude uitspraak dat 2011 niet zo
erg zou worden als 2008, hetgeen ook is
uitgekomen.
Van 2012 verwacht ik in eerste instantie dat de markten verder
zullen blijven kwakkelen. Langzaam zal waarschijnlijk de bodem in
aandelen echter wel verder worden aangestampt. Waarschijnlijk
zullen aandelen dan in de loop van 2012 verder kunnen stijgen.
Gezien de grote onzekerheid, die nog steeds voortduurt, blijft
spreiden absoluut belangrijk. Met de euro kan het nog steeds fout
gaan. In de spreiding moet dan ook vooral aan niet-eurobeleggingen
worden gedacht.
