Vandaag wordt er in het parlement gediscussieerd over het euroakkoord. Ik raad politici aan er niet mee in te stemmen. Dit plan is geen oplossing voor de problemen. Het is op zijn hoogst symptoombestrijding met middeltjes waarvan de werking ook nog eens betwijfeld moet worden. Zelfs de symptomen worden er waarschijnlijk niet mee opgelost.
Laten we eerst even kort het plan of akkoord bespreken. Grofweg komt het neer op vier zaken. Een 'vrijwillige' afwaardering van de Griekse schuld tot 50%, strakke besparingsplannen bij de probleemlanden, het versterken/vergroten van het Europese Financiële Stabiliteits Fonds (EFSF) tot €1.000 miljard en het herkapitaliseren van de banken die onder andere in de problemen komen door de 'vrijwillige' afwaardering van de Griekse schulden.
Ik heb bewust aanhalingstekens om het woord 'vrijwillig' gezet. Hoe dit moet worden vormgegeven is niet besproken. Voorstanders van het akkoord zullen dit ongetwijfeld een invuloefening noemen. Maar dat is het juist niet. Waarom zou je als belegger een vrijwillige afwaardering accepteren? Waarschijnlijk zullen banken gedwongen worden af te waarderen, anders worden ze niet geherkapitaliseerd. In dat geval is het echter geen vrijwillige afwaardering meer.
En dan komen we bij een zeer cruciaal punt, namelijk de betrouwbaarheid van de autoriteiten. Bij de illegale nationalisatie van Fortis toonde de overheid al aan dat als het erop aan komt alle regels met de voeten mogen worden getreden 'in het hogere belang'. Iets vergelijkbaars gebeurde in de jaren dertig van de vorige eeuw in de VS. Toen confisqueerde de Amerikaanse overheid het goud van ieder privaat of privépersoon (goudbezitters, u bent gewaarschuwd, maar dat even terzijde).
De 'vrijwillige' afwaardering van de Griekse schulden is eigenlijk een 'onvrijwillige default'. Overigens weet ieder nuchter denkend mens dat Griekenland failliet is. Maar de hoge heren en dames proberen de default te ontkennen zodat de uitbetaling van de CDS'en op de Griekse schuld wordt voorkomen. CDS'en zijn verzekeringen waarbij de koper een uitbetaling krijgt voor het geval er sprake is van een default. De verkopers van deze CDS'en, in casu de banken, krijgen natuurlijk enorme (uitbetalings)problemen als de CDS'en 'getriggered' zouden worden.
In het hogere belang wordt een officieel 'default' van Griekenland weggemoffeld. En zo zijn er nog talloze voorbeelden van hoe onbetrouwbaar overheden en autoriteiten zijn. Zo zijn ook de opkoopprogramma's (opkopen van schuldpapier van de banken) van de ECB illegaal. Als je ziet aan welke regeltjes ik als ondernemer moet voldoen, op straffe van boetes, aanwijzingen en dergelijke, terwijl de hogere autoriteiten talloze regels en wetten aan hun laars mogen lappen, dan krijg ik daar echt vreselijke buikpijn van. De onbetrouwbaarheid van de autoriteiten haalt het fundament onder de maatschappij weg.
Overigens betekent de afwaardering van 50% nog steeds dat de Griekse staatsschuld maar daalt naar 120% van het Griekse bbp. Iedere econoom weet dat een schuld van 80% van het bbp op langere termijn het maximum zou moeten zijn. Gezonder is een ratio van 60%. Om op die 120% uit te komen, moet er door de Grieken ook nog flink bezuinigd worden. De Griekse minister van financiën noemde het akkoord een 'kans die we nu niet meer mogen laten lopen'. Alsof ze nu pas wakker worden! Het is trouwens nog maar de vraag of Grieken zullen instemmen met de plannen, nu vandaag bekend is geworden dat er een referendum plaatsvindt over het akkoord.
Een ander bezwaar tegen het akkoord is de vergroting van het EFSF. Hoe precies de €1000 miljard bij elkaar moet worden geschrapt is onduidelijk. Men hoopt dat Brazilië en China helpen, maar tegen welke voorwaarden? Vervolgens wordt het fonds nog 'gelevered'. Een factor (hefboom) van 5 wordt genoemd. Met andere woorden, voor iedere euro die het fonds aanhoudt mogen er vijf worden uitgeleend. De overheden creëren hiermee het grootste hedgefonds ter wereld. Hoe moet ik dit plaatsen in relatie tot de autoriteiten die vinden dat hedgefondsen die met een hoge hefboom werken gevaarlijk zijn?
Laten we terug gaan naar de basis van het probleem, namelijk dat er verschillende Europese landen zijn met andere economische ontwikkelingen en begrotingsdisciplines. Europese landen waar het niet goed gaat (economisch en/of begrotingstechnisch) krijgen een hogere rente maar kunnen hun munt niet afwaarderen om zich bijvoorbeeld middels een goedkopere munt uit de problemen te exporteren. De oplossing moet met dit kernprobleem rekening houden en dat doet het akkoord niet.
In mijn ogen zijn er maar twee oplossingen: of eurobonds zoals ik heb voorgesteld in mijn column van 22 september 2011 of er moet een mechanisme worden bedacht waarbij devaluatie van de (lokale) valuta mogelijk is, iets vergelijkbaars als het oude EMS (European Monetairy System) of een plan dat euro-onderzoeker André ten Dam heeft bedacht onder de naam The Matheo Solution.
Nu kan De Nederlandse Bank in haar laatste DNBulletin van afgelopen maandag wel beweren dat eurobonds pas als sluitstuk geïntroduceerd kunnen worden, als iedere staat een schuld heeft van maximaal 60% van het bbp. Maar dat is in mijn ogen niets meer dan een utopische mening. Ten eerste zal een dergelijke ideale situatie zich waarschijnlijk nooit voordoen. Ten tweede vraagt de huidige gevaarlijke economische en monetaire situatie om een 'nucleaire oplossing'.
De redenen waarom ik denk dat eurobonds uiteindelijk de oplossing zijn ga ik nu niet herhalen. Het grote voordeel van eurobonds is dat 'de markt' landen (bijna altijd terecht overigens) niet meer kan straffen met een hoge rente. Het probleem van dit moment is dat Italië enorm in de problemen kan komen doordat de rente daar hard stijgt. De wolk die nu boven de financiële markten hangt houdt verband met het feit dat Italië binnenkort €300 miljard aan schuld moet doorrollen. Dat gaat nooit goed met de huidige marktrente van meer dan 6%.
Natuurlijk moeten eurobonds alleen geïntroduceerd worden als tegelijkertijd verdergaande Europese integratie op monetair en fiscaal beleid plaatsvindt. Met de introductie van de euro hebben we destijds 'A' gezegd, nu moeten we wat betreft die integratie ook 'B' zeggen. Eurobonds zijn geen sluitstuk, maar een belangrijke troefkaart om die hoognodige integratie tot stand te brengen.
Harry Geels is directeur Research en partner bij Inmaxxa Vermogensbeheer in Naarden. Daarnaast is hij hoofdredacteur van Traders Club Magazine (TCM). De informatie in deze opinie is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. De standpunten en vooruitzichten van Geels geven zijn persoonlijke mening weer.
