Op 17 september 2011 stond er een ontluisterend stuk in het Financieele Dagblad over het functioneren van banken. De auteurs waren niemand minder dan Nassim Nicholas Taleb, hoogleraar aan de Universiteit van New York en Mark Spitznagel, hedgefondsbeheer. Zij nemen het de banken onder andere uiterst kwalijk dat ze weer bonussen betalen alsof er niets gebeurd is.
In hun artikel staat dat in de VS het totale bedrag dat nu weer aan bonussen wordt uitgekeerd vergelijkbaar is met voor de crisis. In de afgelopen vijf jaar is een verbluffend bedrag van $2,2 biljoen aan bonussen uitgekeerd door de Amerikaanse banken die geregistreerd zijn bij de Amerikaanse toezichthouder, de Securities Exchange Commission (SEC).
Als de komende vijf jaar hetzelfde beeld laat zien als de komende vijf jaar, praten we dus over het astronomische bedrag van $5 biljoen! En dan te bedenken dat de Amerikaanse overheid en dus indirect de belastingbetaler enorme schulden heeft moeten maken om het financiële systeem overeind te houden. Ook saillant in deze: de mondiale crisis kent zijn oorspong mede bij de banken, die te veel leverage (opbouw van schulden) hebben gecreëerd in de economie, niet zelden met ingewikkelde producten die niemand begreep.
In Europa is de bonuscultuur aardig teruggebracht. Maar vorige week werd bekend dat ook in Nederland nog steeds zo'n 600 bankiers meer bonus krijgen dan hun vaste salaris, hetgeen tegen de richtlijnen van DNB is. Wat mij betreft zijn dat er nog steeds 600 te veel. Er past bankiers die gered zijn door de belastingbetaler, nog maar één ding en dat is bescheidenheid, in al hun doen en laten, niet in de laatste plaats in hun beloning.
Trouwe lezers van mijn columns weten dat ik niet bepaald blij ben met het huidige functioneren van het bankenmodel. Het is verkeerd dat grote (systeem)banken eigenlijk niet failliet kunnen gaan. Verder heb ik een grote hekel aan de koppelverkooppraktijk die de grootbanken toepassen. Financiering? Ja, maar dan moet een cliënt ook het vermogensbeheer of verzekeringen bij de bank doen. Beleggingshypotheek? Ja, maar dan alleen met de beleggingsfondsen van de bank.
Er worden door banken nog talloze andere vormen van koppelverkoop toegepast. Volgens mij is koppelverkoop verboden, maar bij banken is het schijnbaar een legaal businessmodel. Verder zijn banken natuurlijk één groot hedgefonds Ze trekken één euro aan en lenen er weer tien uit. Hedgefondsen staan in een beklaagdenbankje, maar banken doen feitelijk niets anders. Sommige systeembanken zijn ook tradingbank. Helaas heb ik te weinig plek om daar over uit te wijden, maar laten we het er maar op houden dat dergelijke banken blackboxes zijn waarin geld schijnbaar uit het niets wordt gecreëerd.
Wat kunnen we met deze constateringen? Taleb en Spitznagel hebben een voorstel. Niet meer beleggen in banken, en zeker niet in banken die een buitenzinnig beloningsmodel hebben. Waarom strekt ethisch of verantwoord beleggen zich niet uit tot kwalijke beloningspraktijken, zo vragen de twee experts zich af. Bovendien beweren ze dat beleggen in banken op de lange termijn nooit rendement heeft opgeleverd. Sinds het begin van de laatste bullmarkt, gestart in 1992, is er inderdaad per saldo weinig verdiend (zie onderstaande grafiek van de S&P Banks Index). De voltooiing van de dubbele topformatie verraadt bovendien dat de koersen van de banken nog lager zouden kunnen, maar dat even terzijde.
Ik heb twee andere suggesties, als aanvulling op hetgeen Taleb en Spitznagel opperen. Ten eerste, probeer zo min mogelijk cliënt te zijn van een grote (systeem)bank. Een betaalrekening en mogelijk nog een lening voor het huis. Maar dat is het dan. Banken die overduidelijk veroorzaker waren van de crisis en die nog steeds een exorbitant beloningsbeleid hebben dat indirect mede betaald wordt door de belastingbetaler, daar mag u niet te veel zaken mee doen. Tenzij u dit natuurlijk schouderophalend wil gedogen.
Ten tweede geloof ik dat banken niet beursgenoteerd moeten zijn. Daarvoor zijn talloze redenen te bedenken. Het allerbelangrijkste is dat het blijkbaar mogelijk is dat er een 'bankrun' ontstaat. Banken kunnen omvallen omdat er een vertrouwenscrisis ontstaat. Een dalende beurskoers kan dit versterken. Het feit dat door de toezichthoudende autoriteiten een aantal keren short selling is verboden bij banken geeft impliciet aan dat banken niet beursgenoteerd kunnen zijn.
Het lijkt inderdaad zo te zijn dat een cocktail van negatief sentiment, short selling en het verspreiden van geruchten door speculanten problemen bij banken kan geven. Het verbieden van short selling zou echter nooit een middel van de autoriteiten mogen zijn. Short selling is namelijk een belangrijk mechanisme bij de werking van de financiële markten. Dat moet je niet mogen verbieden.
Daarnaast weet ik uit betrouwbare bronnen (medewerkers van banken die dicht tegen de top aanzitten) dat de topmensen van banken verreweg de meeste tijd bezig zijn met het 'managen van de beurs' en maar mondjesmaat bij het intern leiden van de banken. Dat hoort niet zo te zijn. Topmensen moeten zich vooral met de bedrijfsprocessen, risicomanagement, om maar iets geks te noemen, en hun mensen bezighouden.
Banken vervullen een soort nutsfunctie en daar mag nooit een discussie over bestaan of die wel veilig is. Het is bovendien raar dat er nu banken bestaan die genationaliseerd zijn, ABN Amro bijvoorbeeld, of voor een belangrijk gedeelte, Royal Bank of Scotland bijvoorbeeld. Dat die van de beurs gehaald zijn is ook indirect een bewijs voor mijn stelling dat banken ook allemaal van de beurs moeten. Er is door de bovengenoemde nationalisaties oneerlijke concurrentie in het bankenwezen ontstaan.
Als banken weer van de beurs weggaan - dat hoeft overigens niet een nationalisatie te zijn, een mix van privaat- en overheidsinvesteringen is waarschijnlijk het beste - kunnen we meteen regelen dat zaken als vermogensbeheer en verzekeringen losgekoppeld worden van de bankfunctie. Of wat dacht u van de tradingactiviteiten? Dat laatst bij UBS een trader weer $1,5 miljard kon kwijtspelen bij een bank die zo'n belangrijke maatschappelijke functie heeft, mag nooit meer gebeuren.
Nu kan UBS dit verlies, hoe pijnlijk ook, waarschijnlijk wel dragen (met de nodige extra ontslagen natuurlijk, zo gaat dat natuurlijk), maar stel nu dat er het tienvoudige was zoekgeraakt? Had de belastingbetaler dan weer bij moeten springen? Het opsplitsen van de activiteiten en vervolgens van de beurs halen van de bankactiviteiten creëert meteen een 'level playing field' voor zelfstandige verzekeraars, tradinghuizen en vermogensbeheerders. Hebben we dat probleem ook opgelost.
Harry Geels is directeur Research en partner bij Inmaxxa Vermogensbeheerin Naarden. Daarnaast is hij hoofdredacteur van Traders Club Magazine (TCM). De informatie in deze opinie is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. De standpunten en vooruitzichten van Geels geven zijn persoonlijke mening weer.
