Doordat de geruchtenstroom rond Griekenland begin vorige week escaleerde, raakten financiële waarden verder onder druk en begon het wantrouwen ten aanzien van Europese banken ongezonde proporties aan te nemen. Sommige banken konden al moeilijk aan dollars komen. Een aantal Amerikaanse financiële instellingen draaiden hun kredietfaciliteiten dicht omdat zakenbank Goldman Sachs in een rapport stelde dat zowat alle Europese staatsobligaties in handen zijn van Europese banken.
Aan dat probleem kwam een einde, nadat donderdag vijf belangrijke centrale banken bekendmaakten dat zij in de komende maanden dollars beschikbaar zullen stellen. Met die gezamenlijke maatregel willen de Amerikaanse Federal Reserve, de Bank of England, de Bank of Japan en de Zwisterse centrale bank onder aanvoering van de Europese Centrale Bank de vrees bezweren dat bepaalde banken niet meer aan dollars geraken. Aan het begin van vorige week zorgden geruchten over kredietschaarste nog voor paniek, waarvan met name de Franse bankaandelen de dupe waren. Een dreigende liquiditeitscrisis werd daarmee ternauwernood afgewend en keerde de rust en het vertrouwen van markten weer, zij het broos.
De onrust op de markten vloeit voort uit de angst dat een effectief bankroet van Griekenland zal uitmonden in een nieuwe systeemcrisis. Drie jaar geleden veroorzaakte de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers een bankencrisis, waarvan de wereldeconomie nog steeds de gevolgen draagt, laat staan hersteld is.
Virtueel failliet
Zoals de zaken er nu voorstaan zal Griekenland haar
schulden nooit kunnen terugbetalen. Het is virtueel failliet en een
gecontroleerd faillissement lijkt het aangewezen scenario. Duitse
en Franse banken zouden erg hard getroffen worden, mocht
Griekenland eerdaags onverhoopt uitstel van betaling aanvragen.
Maar niet alleen banken, ook verzekeraars en herverzekeraars. Hannover Re en Münchener Rück behoren tot werelds drie grootste herverzekeraars. Duitsland dient weloverwogen en behoedzaam te werk gaan en dat verklaart in zekere zin de bijzondere interesse van Timothy Geithner. De Amerikaanse minister van Financiën had zichzelf uitgenodigd voor de Europese top in het Poolse Wroclav. Tot aan de kredietcrisis was AIG de grootste herverzekeraar ter wereld, waardoor nog altijd de tentakels ver in Europa reiken. Maar toen in september 2008 Lehman bankroet ging, moest de Amerikaanse overheid AIG met miljarden steunen, teneide een faillissement tegen te gaan.
Niet verlegen
De Amerikaanse minister zat ook niet verlegen met
goedbedoelde adviezen: verhoog het noodfonds opdat banken hun hoofd
boven water kunnen houden én verhoog de uitgaven opdat de
economische groei gestimuleerd wordt. De Europese ministers van
Financiën lieten zich de les niet lezen door Geithner. Amerika
kampt zelf met een riant begrotingstekort en torenhoge schulden.
Het is nota bene de bron van alle ellende.
De kredietcrisis begon met een klein probleem in een uithoek van de Amerikaanse hypotheekmarkt en escaleerde toen bleek dat Amerikaanse ratingbureaus de kredietwaardigheid van de herverpakte hypotheken nadrukkelijk te hoog hadden ingeschat. Waardoor Bear Stearns en Lehmans Brothers in zwaar weer terecht kwamen. Beide Amerikaanse zakenbanken zouden het niet overleven. Er volgde een wereldwijde bankencrisis en daarvan is Griekenland één van de grootste leeddragers.
Voor de Grieken was de lokroep van de eurozone dermate groot dat zij een beroep deden op Goldman Sachs om hen bij te staan in het verbloemen van hun begroting. Een opdracht die de Amerikaanse zakenbank niet weigerde. Maar toen de bankencrisis om zich heen greep, kon de Griekse overheid de banken niet bijspringen. De financiële armslag ontbrak en de waarheid kwam boven water.
Doemscenario's
Maar wat als Griekenland failliet verklaard wordt of de
eurozone uiteen valt? Wat de daadwerkelijke gevolgen zijn van
doemscenario's kan niemand overzien. De Amerikaanse hoogleraar
Barry Eichengreen voorspelt armoede en hoge werkloosheid. Niet
alleen in de eurozone, maar in alle westerse landen. Omdat banken
omvallen en vanwege de chaos op de financiële markten.
Economen van de Zwitserse zakenbank UBS rekenen voor dat als Griekenland uit de euro stapt de omvang van de nationale economie in het eerste jaar vrijwel zal halveren en het jaar daarna nog eens met pakweg een kwart.
Wie denkt dat het vertrek van een probleemland voor de andere eurolanden geen consequenties zou hebben, is eraan voor de moeite. Naar verwachting zouden de Nederlandse en de Duitse economieën in de eerste twaalf maanden met 20 tot 25 procent krimpen en in het jaar erna met 10 à 15 procent.
Maar ook als een sterk land zoals Duitsland of Nederland uit de eurozone zou treden, dan daalt het bruto binnenlands product er in het eerste jaar met 20 à 25 procent en met 10 à 15 procent in het jaar erna.
De kostprijs om Griekenland te redden is een peulenschil. Het prijskaartje wordt geraamd op 1.000 euro per inwoner. De kostprijs van een Griekse exit begroten de economen van UBS op 9.500 tot 12.500 euro en het prijskaartje voor de Grieken zelf doet daar nog een schep van 3.000 euro bovenop.
Risicokapitaal
Beleggen in aandelen en obligaties brengt risico's met
zich mee. Beleggers die zich willen indekken tegen Europese
doemscenario's en toch trek in aandelen of obligaties hebben,
moeten uitwijken naar activa van gerenommeerde niet-Europese
bedrijven of naar multinationals van eigen bodem.
Griekenland heeft de controle over zijn staatsschulden verloren en een adequate oplossing is niet voorhanden. Een gecontroleerd faillissement lijkt het aangewezen scenario. Per inwoner schat UBS de kostprijs daarvan op 1.000 euro. Ook al is dit achteraf factor drie, dan is dit nog steeds een relatief goedkope oplossing.
Als Griekenland de muntunie verlaat, dan is het niet onwaarschijnlijk dat de waarde van één drachme aanvankelijk gelijk zal zijn aan één euro en dat alle tegoeden in drachmes worden omgezet zonder dat de overheidsschulden worden afgewaardeerd. Die afwaardering volgt immers uit de depreciatie van de drachme. Het effect daarvan is hetzelfde als bij een gecontroleerd faillissement, maar voor alle betrokkenen goedkoper.
Lange adem
De schuldencrisis zal echter nog enige tijd aanslepen.
Ook al komen de Europese regeringsleiders aanstonds met de
noodzakelijke hervormingen aanzetten. Het duurt maanden zo niet
jaren vooraleer de verbeterde huishoudregels in de wetgeving van de
verschillende lidstaten van de Europese Unie doorsijpelen en de
'gaten' zijn daarmee niet gedicht.
Het is daarom zaak dat de mondiale economie snel aantrekt, waardoor de probleemlanden hun schulden makkelijker kunnen terugbetalen. Maar als overheden van hoog tot laag van rijk tot arm bezuinigen, wordt dat een schier onmogelijke opgave.
