Als zij bepalen dat de vrijwilligheid niet groot genoeg is en vaststellen dat sprake is van een default (wanbetaling), dan moeten banken op hun Griekse staatsschuld gaan afschrijven en moeten bezitters van credit default swaps op de Griekse schuld worden uitbetaald. Beide willen zowel de Duitse regering als de ECB voorkomen; de hulpverlening mag geen afstempeling tot gevolg hebben. Ondanks dit gezamenlijke standpunt verschillen beide instanties toch flink van mening.
De Duitse regering wil onder binnenlandse politieke druk dat bij de schuldhulpverlening niet alleen haar burgers de (fiscale) lasten dragen, maar dat ook de beleggers in Griekse staatsschuld hun steentje bijdragen. Dit zou de vorm moeten krijgen van het vernieuwen en verlengen van de schuld zodat de Grieken voor de financiering van hun schuld voorlopig niet terug hoeven te keren naar de financiële markten. Omdat vele schuldeisers logischerwijze van de Griekse schuld afwillen, zou er dus (zachte) dwang op ze moeten worden uitgeoefend. Juist tegen die dwang verzet de ECB zich met hand en tand, juist omdat zij wil uitsluiten dat de rating bureaus een default zullen vaststellen. Dit zou in de ogen van de ECB een proces kunnen starten dat lijkt op dat in 2008 ontstond nadat het Amerikaanse Lehman Brothers niet door de Amerikaanse overheid werd gered: een periode van grote financiële onzekerheid waarbij banken elkaar niet meer vertrouwden en sommige financiële markten instortten.
Dit weekeinde zouden de ministers van Financiën van de EU-landen knopen doorhakken, maar er zijn tekenen dat de soep toch niet zo heet wordt gegeten als die wordt opgediend, want er zijn mogelijkheden tot een compromis en het IMF heeft zich beridwillig getoond om door te gaan met zijn steun.
Wat het compromis betreft; de gewenste vrijwilligheid kan met lokmiddelen worden gestimuleerd, zodat het geen dwang meer is. In Uruguay bijvoorbeeld kregen in 2003 de houders van de 'nieuwe' schuld garanties dat zij zouden worden ontzien indien het alsnog fout zou gaan. In Europa zou de ECB aan de banken die de 'nieuwe schuld' bezitten onder gunstiger voorwaarden onderpand kunnen verstrekken voor hun liquiditeitsvoorziening dan gebruikelijk is. Dat gebeurde overigens ook in Uruguay. Het zijn maar twee voorbeelden waarmee particuliere schuldeisers van Griekenland zouden kunnen worden overgehaald om vrijwillig nieuwe Griekse schuld in de boeken te nemen zo dat geen sprake zal zijn van een default. Met dergelijke lokmiddelen kunnen het Duitse en het ECB-standpunt worden verenigd.
Ook is gebleken dat het IMF waarschijnlijk bereid is om de volgende tranche van €12 mrd aan Griekenland te verstrekken onder de belofte dat de EU-landen garanderen dat zij borg staan voor tekorten in de schuldhulpverlening indien binnen de EU geen overeenstemming kan worden bereikt over de bijdrage van de particuliere schuldeisers. Voor Duitsland is het IMF-aanbod aantrekkelijk omdat de deadline van dit weekeinde (19 en 20 juni) te snel zou komen om een goed regeling voor particuliere betrokkenheid te treffen.
Gezien het recente verleden doen de Europese politieke leiders ondanks hun gekrakeel veel moeite om een afstempeling van de Griekse schuld te voorkomen. Die lijn doortrekkend wordt er dus ook nu weer ten lange leste een oplossing gevonden. In onze ogen is een afstempeling op den duur onontkoombaar, maar de politieke leiders winnen met een mogelijk compromis op 20 juni (dan wel in de week erna) tijd en kunnen de financiële markten er voorlopig weer rustiger mee krijgen. Dat zou gunstig zijn voor de aandelenkoersen en leiden tot een omkering van de effecten van de recente vlucht in onder meer veilig geacht Japans, Australisch en Amerikaans staatspapier en als veilig geziene valuta's zoals de Amerikaanse dollar, Japanse yen en Zwitserse franc.
Jaap Barendregt, 16 juni 2011
